//
you're reading...
Υγεία

ΥΠΟΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑ

-25Κατά τη διάρκεια μιας σκληρής προπόνησης, ο Gary ένας πίσω αμυντικός σε ένα μικρό κολέγιο, έπαθε κράμπα και αναγκάστηκε την υπόλοιπη ημέρα να παρακολουθεί τον αγώνα από τον πάγκο.
Μετά την προπόνηση, ο προπονητής του είπε να πάει στο δωμάτιό του και να πιει άφθονο νερό ώστε να είναι έτοιμος για το παιχνίδι την επόμενη μέρα. Ο Gary ακολουθώντας τις οδηγίες του προπονητή του, ήπιε πολύ νερό κατά τη διάρκεια του γεύματός του και συνέχισε να πίνει όση ώρα μελετούσε κατά τη διάρκεια του απογεύματος. Όταν, κατά τις 11 μ.μ., τον είδε ο συγκάτοικός του ο Gary ήταν εμφανώς αποπροσανατολισμένος και ξαφνικά κατέρρευσε.
Ο συγκάτοικός του κάλεσε αμέσως τις πρώτες βοήθειες. Όταν ο Gary έφτασε στο τοπικό κέντρο βοηθειών, αιματολογικές αναλύσεις αποκάλυψαν ότι η συγκέντρωση νατρίου (Να) στο αίμα του ήταν 118mEq/L, μία τιμή αρκετά πιο κάτω από τα φυσιολογικά επίπεδα (136-142mEq). Έγχυση ενός διαλύματος συμπυκνωμένου ορού σε συνδυασμό με τη χρήση ενός διουρητικού επανέφεραν τα επίπεδα νατρίου του Gary στα φυσιολογικά και έτσι ήταν σε θέση να φύγει από το νοσοκομείο δύο μέρες αργότερα, έχοντας ξεπεράσει ένα σοβαρότατο επεισόδιο (κινδύνευσε η ζωή του) υπονατριαιμίας.
Αυτό το υποθετικό περιστατικό δεν διαφέρει πολύ από αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει σε αρκετούς κολεγιακούς ή επαγγελματίες αθλητές. Αν και υπονατριαιμία (που χαρακτηρίζεται από επικίνδυνα χαμηλά επίπεδα Να) συμβαίνει σπάνια, έχουν αναφερθεί τέτοιες περιπτώσεις σε αθλητές τένις, τριαθλητές, μαραθωνοδρόμους, αθλητές υπεραντοχής, οδοιπόρους και στρατιώτες. Γι’ αυτό τον λόγο, είναι σημαντικό όλοι οι επαγγελματίες που ασχολούνται με την υγεία των αθλητών, να γνωρίζουν αυτήν τη διαταραχή ώστε να είναι σε θέση να αποτρέψουν την εμφάνισή της.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΥΠOΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑ; Η υπονατριαιμία είναι μία διαταραχή των υγρών/ηλεκτρολυτών όταν τα επίπεδα νατρίου στο αίμα πέσουν κάτω από τα φυσιολογικά όρια. Τα φυσιολογικά επίπεδα νατρίου στο αίμα (πλάσμα) είναι απαραίτητα για τη φυσιολογική λειτουργία του σώματος. Το νάτριο παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ισορροπία υγρών καθώς και στη μεταγωγή των ηλεκτρικών ώσεων κατά μήκος των νεύρων, του καρδιακού και του σκελετικού μυ.
Γι’ αυτούς τους λόγους το σώμα διαθέτει μηχανισμούς που να διατηρούν το νάτριο στο αίμα μεταξύ 136 και 142 mEq/L. Σε περίπτωση που αυτοί οι μηχανισμοί διαταραχθούν το νάτριο στο αίμα πέφτει. Αν το νάτριο στο αίμα πέσει κάτω από 136 mEq/L το άτομο θεωρείται πως πάσχει από υπονατριαιμία.
ΠΟΣΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ Η ΥΠΟΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑ; Η υπονατριαιμία είναι επικίνδυνη και μπορεί να προκαλέσει ακόμα και θάνατο. Ο κίνδυνος από την υπονατριαιμία προκαλείται από τη διαταραχή της ισορροπίας υγρών κατά μήκος του αιματοεγκεφαλικού φραγμού με αποτέλεσμα την 2 γρήγορη εισροή υγρών στον εγκέφαλο. Αυτή η κατάσταση προκαλεί οίδημα στον εγκέφαλο και έναν καταρράκτη επακόλουθων σοβαρών νευρολογικών αποκρίσεων (πονοκέφαλο, καχεξία, καρδιακή προσβολή, κώμα) που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να οδηγήσουν ακόμα και στο θάνατο.
Όσο πιο γρήγορα και χαμηλότερα πέσουν τα επίπεδα του νατρίου στο αίμα, τόσο μεγαλύτερος είναι και ο κίνδυνος να προκληθεί θάνατος. Για παράδειγμα:
􀂙
Ο κίνδυνος θανάτου είναι μεγαλύτερος όταν το νάτριο πέσει γρήγορα σε τιμές κάτω από 120 mEq/L, αν και θανατηφόρα επεισόδια μπορούν να συμβούν ακόμα και σε επίπεδα νατρίου πλάσματος μεταξύ 120-125 mEq/L.
– Κάτω από 120 mEq/L αυξάνει η πιθανότητα να παρουσιαστεί καρδιακή προσβολή, μόνιμη εγκεφαλική βλάβη, διακοπή της αναπνοής, κώμα και θάνατος. Ωστόσο, κάποιοι αθλητές επιβίωσαν υπονατριαιμίας 120 mEq/L (3).
– Κάτω από 125 mEq/L, περιλαμβάνονται συμπτώματα όπως έπονοκέφαλος, δυσκολία στην αναπνοή, πρήξιμο στα χέρια και στα πόδια, αφύσικη κούραση, σύγχυση και αποπροσανατολισμός (1).
􀂙
Μία μείωση στο νάτριο αίματος μεταξύ 125- 135 mEq/L είναι συχνά ήπια χωρίς ιδιαίτερα συμπτώματα ή σχετικά ήπιες γαστρεντερικές ενοχλήσεις όπως φούσκωμα ή ελαφρά ναυτία.

ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΥΠΟΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΕΣ; Στους αθλητές, η υπονατριαιμία προκαλείται συνήθως από υπερβολική κατανάλωση υγρών, απώλειες νατρίου μέσω του ιδρώτα και μειωμένη ικανότητα των νεφρών να αποβάλλουν νερό, καταστάσεις των οποίων ο συνδυασμός ελαττώνει τη συγκέντρωση του νατρίου στο εξωκυττάριο υγρό (ΕΥ). Το ΕΥ – που αποτελείται από αίμα και διάμεσο υγρό (το υγρό μέσα στο οποίο βρίσκονται τα κύτταρα) και αποτελεί περίπου το 20% του βάρους του σώματος – περιέχει τις μεγαλύτερες ποσότητες νατρίου στο ανθρώπινο σώμα.
􀂙
Μεγάλες απώλειες νατρίου μέσω του ιδρώτα, μπορούν να μειώσουν τη συγκέντρωση νατρίου στο ΕΥ. Ωστόσο, μεγαλύτερος κίνδυνος για υπονατριαιμία υφίσταται όταν υπάρχει συνδυασμός υπερβολικής κατανάλωσης υγρών και υπερβολικών απωλειών νατρίου μέσω του ιδρώτα.
􀂙
Η υπερβολική κατανάλωση υγρών αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας τόσο στους αθλητές όσο και στους μη αθλητές.
– Υπάρχει πιθανότητα ορισμένοι αθλητές να καταναλώσουν υπερβολικές ποσότητες υγρών σε μία λανθασμένη προσπάθεια να παραμείνουν καλά ενυδατωμένοι. Για
παράδειγμα, ο Eichner (6) αναφέρει μία γυναίκα που υπέστη υπονατριαιμία κατά τη διάρκεια μαραθωνίου διότι την προηγούμενη νύχτα είχε καταναλώσει 10 λίτρα υγρών.
– Υπονατριαιμία έχουν υποστεί άτομα που προσπάθησαν να αραιώσουν τη συγκέντρωση των ούρων τους(ώστε να αποφύγουν να βγουν θετικοί σε έλεγχο για χρήση απαγορευμένων ουσιών) πίνοντας τεράστιες ποσότητες υγρών – για παράδειγμα, περισσότερα από τρία λίτρα νερό σε διάστημα
ενός με δύο ωρών (4,5).
􀂙
Η μειωμένη ικανότητα των νεφρών να αποβάλλουν νερό μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας. Οι περισσότεροι ενήλικες μπορούν να πιουν 2 περίπου λίτρα υγρών ή και περισσότερο κατά τη διάρκεια μιας ώρας, όμως η ποσότητα που μπορούν να χάσουν μέσω των ούρων κατά το ίδιο χρονικό διάστημα είναι λιγότερη από 1 λίτρο (7). Έρευνες (8,9) έχουν δείξει ότι τα επίπεδα νατρίου στο αίμα μπορούν να πέσουν γρήγορα στην περίπτωση που άτομα που αναπαύονται καταναλώσουν μεγάλες ποσότητες υγρών. Κατά τη διάρκεια άσκησης είναι ακόμα ευκολότερο για κάποιον που καταναλώνει υγρά με υπερβάλλοντα ζήλο να υπερβεί την ικανότητα των νεφρών να αποβάλλουν την περίσσεια νερού, διότι η παραγωγή ούρων κατά τη διάρκεια της άσκησης μειώνεται κατά 20-60% από τις τιμές ηρεμίας
εξαιτίας της μειωμένης ροής του αίματος στους νεφρούς (7). Μία τέτοια συμπεριφορά βοηθά μεν την αποφυγή αφυδάτωσης, ωστόσο η υπερβολή αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΥΠΟΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑΣ Προσοχή στον συνδυασμό κάποιων από αυτά τα συμπτώματα, ιδιαίτερα αν κάποιος που γνωρίζετε κινδυνεύει από μια τέτοια κατάσταση.
􀀹
Απότομη αύξηση σωματικού βάρους
􀀹
Φούσκωμα στο στομάχι
􀀹
Πρησμένα χέρια και πόδια 3
􀀹
Ναυτία και έμετοι
􀀹
Έντονοι πονοκέφαλοι
􀀹
Ζαλάδα
􀀹
Έντονη κόπωση
􀀹
Έλλειψη συντονισμού
􀀹
Εκνευρισμός
􀀹
Σύγχυση και αποπροσανατολισμός
􀀹
Δυσκολία στην αναπνοή
􀀹
Καρδιακή προσβολή
Αναζητείστε επείγουσα βοήθεια για άτομα που υπέστησαν υπονατριαιμία. Στις περισσότερες περιπτώσεις, η θεραπεία θα περιλαμβάνει τον συνδυασμό κάποιων από τους παρακάτω χειρισμούς:

Ενδοφλέβιο ορό υψηλής περιεκτικότητας σε νάτριο

Χορήγηση διουρητικών για την επιτάχυνση της αποβολής νερού και

Χορήγηση σπασμολυτικών σε περίπτωση καρδιακής προσβολής

ΔΙΑΤΡΕΧΟΥΝ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΚΙΝΔΥΝΟ; Από δημοσιευμένα περιστατικά υπονατριαιμίας φαίνεται πως οι γυναίκες είναι συχνότερα θύματα, μια παρατήρηση που μπορεί να μας οδηγήσει στο συμπέρασμα πως οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες σε μία τέτοια κατάσταση (6). Ωστόσο, η διαφορά αυτή μεταξύ των δύο φύλων, μπορεί να είναι περισσότερο συμπεριφοριστική παρά βιολογική.
Ανέκδοτα στοιχεία δείχνουν ότι:
􀂙
Οι γυναίκες είναι πιο ευαισθητοποιημένοι καταναλωτές υγρών (αποτέλεσμα της παρατήρησης ότι περισσότερες γυναίκες μεταφέρουν μαζί τους μπουκαλάκια με νερό κατά τη διάρκεια της μέρας).
􀂙
Οι αθλήτριες είναι πιθανότερο να λάβουν υπόψη τους, και σε ορισμένες περιπτώσεις με υπερβάλλοντα ζήλο, τις οδηγίες προπονητών και ειδικών.
Αυτές τις παρατηρήσεις υποστηρίζουν και μελέτες όπου φαίνεται πως οι γυναίκες δεν διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας σε σχέση με τους άνδρες (10,11).
Παρόλα αυτά, η κλινική εικόνα των γυναικών με υπονατριαιμία είναι χειρότερη από αυτή των ανδρών. Σύμφωνα με τους Ayus, Wheeler, and Arieff (12), οι νεαρές γυναίκες διατρέχουν 25 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να πεθάνουν ή να υποστούν μόνιμη εγκεφαλική βλάβη, ως αποτέλεσμα μετεγχειρητικού υπονατριαιμικού εγκεφαλικού οιδήματος σε σχέση με τους άνδρες ή με μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Η θεωρία είναι ότι τα οιστρογόνα (που είναι υψηλά στις γυναίκες και χαμηλά στους άνδρες και στις μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες) αναστέλλουν τη λειτουργία ενός ενζύμου που βοηθά τον εγκέφαλο να αποβάλλει το επιπλέον νερό.

ΥΠΑΡΧΕΙ ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΘΛΗΤΩΝ; Υπάρχει η περίπτωση ορισμένοι αθλητές να διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας διότι είναι φορείς ενός υπολειπόμενου γονιδίου για Κυστική Ίνωση. Άτομα με Κυστική Ίνωση, μια γενετική ανωμαλία που εμφανίζεται πιο συχνά σε άτομα της βόρειας και της κεντρικής Ευρώπης όπου σε ποσοστό περίπου 1 στους 20 είναι φορείς του συγκεκριμένου υπολειπόμενου γονιδίου, εκκρίνουν έναν ιδιαίτερα αλμυρό ιδρώτα. Μία τέτοια κατάσταση αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής μυϊκής κράμπας καθώς και υπονατριαιμίας. Περαιτέρω έρευνα είναι απαραίτητη ώστε να καθοριστεί πόσο συχνό είναι το γονίδιο της Κυστικής Ίνωσης σε άτομα που έχουν εμφανίσει υπονατριαιμία.

ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΥΠΟΝΑΤΡΙΑΙΜΙΑΣ;Επιμόρφωση των αθλητών ώστε να αποφεύγουν την υπερβολική κατανάλωση οποιουδήποτε υγρού 4 καθώς και η εξασφάλιση επαρκούς προσλήψεως νατρίου μέσω της δίαιτας. Ο στόχος κατανάλωσης υγρών κατά τη διάρκεια της άσκησης είναι:
􀂙
Διατήρηση της απώλειας βάρους (εξαιτίας αφυδάτωσης) στο ελάχιστο . (Η απώλεια βάρους κατά τη διάρκεια άσκησης καταδεικνύει ότι ο αθλούμενος δεν αντικαθιστά επαρκώς τις απώλειες υγρών και διατρέχει κίνδυνο αφυδάτωσης).
􀂙
Προσοχή ώστε οι αθλητές να μην παίρνουν βάρος κατά τη διάρκεια της άσκησης, που αποτελεί χαρακτηριστικό σημάδι υπερβολικής κατανάλωσης υγρών. Ένας αθλητής που στο τέλος της άσκησης ζυγίζει περισσότερο από ότι όταν ξεκίνησε, έχει καταναλώσει υπερβολική ποσότητα υγρών και συνεπώς πρέπει να προσέξει ώστε την επόμενη φορά να μειώσει την πρόσληψή του.
􀂙
Προσοχή ώστε να προσλαμβάνεται αρκετό νάτριο που να αντικαθιστά τις υπάρχουσες απώλειες μέσω του ιδρώτα. Στους αθλητές πρέπει να χορηγούνται αλμυρά φαγητά και σνακ, τόσο κατά τη διάρκεια των προπονήσεων όσο και κατά τη διάρκεια των αγώνων. Οι αθλητές πρέπει να προτιμούν την κατανάλωση αθλητικών ποτών που περιέχουν το λιγότερο 100mg νατρίου, ώστε να εξασφαλίσουν μία επιπρόσθετη πρόσληψη νατρίου που θα τους βοηθήσει να σταθεροποιήσουν την περιεκτικότητά του στο ΕΥ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα καλά επίπεδα ενυδάτωσης προάγουν την καλή λειτουργία του οργανισμού, την απόδοση και την υγεία. Ωστόσο, είναι σχεδόν εξίσου βέβαιο ότι η υπερβολική κατανάλωση υγρών μπορεί δυνητικά να αποβεί απειλητική για τη ζωή. Η σωστή εκπαίδευση των αθλητών, ώστε να γνωρίζουν πώς να επιτυγχάνουν καλά επίπεδα ενυδάτωσης μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψη της υπονατριαιμίας. Είναι εξίσου σημαντικό, κατά τη διάρκεια της άσκησης οι αθλητές να καταναλώνουν ένα ποτό υδατανθράκων- ηλεκτρολυτών που να περιέχειεπαρκείς ποσότητες υγρών ώστε να αντικαθίστανται οι απώλειες που υπάρχουν μέσω του ιδρώτα. Το νάτριο βοηθά στη σταθεροποίηση των επιπέδων του νατρίου στο εξωκυττάριο υγρό, μειώνοντας τον κίνδυνο εμφάνισης υπονατριαιμίας.

Τσεκούρας Ιωάννης
Βιοχημικός Άσκησης
Υποψήφιος Διδάκτωρ Χαροκόπειου Πανεπιστημίου

Advertisements

Συζήτηση

Δεν υπάρχουν σχόλια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: